۲۸ سپتامبر ۲۰۲۶ - در مطالعه‌ای بر روی بیش از ۵۷هزار شرکت‌کننده از مطالعۀ «بیوبانک بریتانیا»، نوسان بیشتر در فشار خون بین مراجعات پژوهشی، با خطر بالاتر مرگ همراه بوده است. همچنین نوسان در برخی شاخص‌های فشار خون با سکته مغزی مرتبط بود. این یافته‌ها در نشست سالانه انجمن اروپایی مطالعه دیابت (EASD) در میلان، ایتالیا (۲۸ سپتامبر تا ۲ اکتبر) ارائه شد.

پژوهشگران هلندی همچنین دریافتند شرکت‌کنندگانی که هم نوسان بالای فشار خون سیستولیک و هم دیابت داشتند، در مقایسه با افرادی که قند خون نرمال و نوسان پایینی داشتند، تقریباً سه برابر بیشتر در معرض خطر مرگ ناشی از هر علتی بودند.

برخلاف میانگین فشار خون، «نوسان‌پذیری فشار خون[1]» به‌طور معمول در ارزیابی‌های سلامت در نظر گرفته نمی‌شود. این نتایج نشان می‌دهند که این شاخص می‌تواند به شناسایی بیماران پرخطر- که ممکن است در غیر این صورت نادیده گرفته شوند- کمک کند. با این حال، برای تأیید این موضوع به تحقیقات بیشتری نیاز است.

این مطالعه به سرپرستی دکتر فریبا احمدی‌زر از بخش طب عمومی مرکز پزشکی دانشگاه آمستردام در هلند، شامل ۵۷,۶۱۱ شرکت‌کننده بود که فشار خون آن‌ها در ارزیابی اولیه و حداقل در یک مراجعه بعدی اندازه‌گیری شده بود. میانگین سنی شرکت‌کنندگان ۵۵.۴ سال و ۵۲٪ آن‌ها زن بودند.

در شروع مطالعه، ۵۰,۷۴۴ شرکت‌کننده قند خون نرمال، ۵,۳۹۷ نفر پیش‌دیابت (سطح قند خون بالاتر از نرمال اما کمتر از سطح دیابت) و ۱,۴۷۰ نفر مبتلا به دیابت نوع ۲ داشتند.

پژوهشگران میزان نوسان فشار خون بین مراجعات را با در نظر گرفتن فاصله زمانی بین اندازه‌گیری‌ها ارزیابی کردند. شرکت‌کنندگان به مدت میانگین ۵.۱ سال از اولین مراجعه‌ای که نوسان‌پذیری فشار خون در آن قابل محاسبه بود، تحت پیگیری قرار گرفتند. در این مدت، ۳۱۹ شرکت‌کننده دچار دمانس (زوال عقل)، ۵۷۱ نفر دچار سکته مغزی و ۱,۴۶۰ نفر فوت کردند.

نوسان بیشتر در هر یک از چهار شاخص فشار خون مورد مطالعه (فشار خون سیستولیک، فشار خون دیاستولیک، فشار شریانی میانگین و فشار نبض) با خطر بالاتر مرگ ناشی از هر علتی مرتبط بود. این ارتباطات پس از تعدیل میانگین فشار خون، وضعیت قند خون و سایر عوامل، همچنان پابرجا ماند. به عبارت دیگر، نوسان فشار خون بین مراجعات، حتی با در نظر گرفتن میانگین فشار خون، با افزایش خطر مرگ مرتبط بود.

به ازای هر یک واحد افزایش در انحراف معیارِ نوسان‌پذیری فشار خون سیستولیک، خطر مرگ ۱۱٪ افزایش یافت. این میزان برای نوسان‌پذیری فشار خون دیاستولیک ۸٪ بود. همچنین نوسان بیشتر در فشار خون دیاستولیک و فشار شریانی میانگین با سکته مغزی مرتبط بود؛ به طوری که با هر یک واحد افزایش در انحراف معیار نوسان‌پذیری، احتمال سکته مغزی به ترتیب ۱۲٪ و ۱۰٪ افزایش می‌یافت- انحراف معیار نشان می‌دهد که نوسان فشار خون بین شرکت‌کنندگان چقدر متفاوت بوده است؛ بنابراین این درصدها را نمی‌توان مستقیماً به تغییرات مشخص فشار خون بر حسب میلی‌متر جیوه ترجمه کرد.

پژوهشگران همچنین وضعیت قند خون را در ترکیب با نوسان‌پذیری فشار خون بررسی کردند. در مقایسه با شرکت‌کنندگانی که قند خون نرمال و نوسان سیستولیک پایینی داشتند، کسانی که دیابت نوع ۲ و نوسان سیستولیک بالا داشتند، تقریباً ۲.۸ برابر بیشتر در معرض خطر مرگ در طول دوره پیگیری بودند. شرکت‌کنندگان مبتلا به پیش‌دیابت و نوسان بالای سیستولیک نیز ۶۲٪ خطر مرگ بالاتری نسبت به گروه نرمال داشتند. نویسندگان مطالعه خاطرنشان کردند که چون این مقایسه‌ها ترکیبی از وضعیت قند خون و نوسان فشار خون هستند، افزایش خطر را نمی‌توان منحصراً به نوسان فشار خون نسبت داد.

در نهایت، پژوهشگران تخمین زدند که خطر مرگ ۱۰ ساله در شرکت‌کنندگان با قند خون نرمال و نوسان کم، حدود ۱.۰٪ است، در حالی که این رقم در افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ با نوسان بالا، تقریباً ٪۲.۹ می‌باشد. هیچ ارتباط آماری معناداری برای دمانس یافت نشد.

دکتر احمدی‌زر گفت: «یافته‌های ما نشان می‌دهد که تغییرات فشار خون در طول زمان ممکن است اطلاعاتی فراتر از خوانش‌های میانگین فشار خون در مراقبت‌های روتین فراهم کند. با این حال، پیش از اینکه نوسان‌پذیری فشار خون برای استفاده بالینی معمول توصیه شود، به تحقیقات بیشتری نیاز است. سوالاتی نظیر اینکه آیا کاهش این نوسانات امکان‌پذیر است و آیا کاهش آن خطر سکته یا مرگ را کاهش می‌دهد یا خیر، باید پاسخ داده شوند.»

وی همچنین افزود: از آنجایی این مطالعه، یک پژوهش مشاهده‌ای بود، نمی توان یک رابطه علیتی را اثبات کرد.

منبع:

https://medicalxpress.com/news/2026-09-fluctuations-blood-pressure-linked-death.html